Hıdırellez: Baharın Renkli Müjdecisi
Hıdırellez, Türk halk kültüründe baharın gelişini kutlamak için yapılan en renkli bayramlardan biridir. Her yıl 5 Mayısakşamı başlayıp 6 Mayıs günü devam eder. Efsaneye göre, bolluk getiren Hızır Peygamber ile denizlerin koruyucusu İlyas Peygamber bu tarihte buluşur. Bu nedenle gün, şansın ve yenilenmenin simgesi sayılır.
Bayramın kökleri Orta Asya’daki şaman ritüellerine ve Mezopotamya’da yapılan bahar törenlerine kadar uzanır. Osmanlı döneminde saray bahçelerinde saz heyetleri çalar, padişah halkla birlikte eğlenirdi. Eski Rumi takvime göre 6 Mayıs, “yaz günleri”nin başlangıcıdır; 8 Kasım’a kadar süren bu dönem “Hızır Günleri” diye adlandırılır. Bu nedenle Hıdırellez, Balkan köylerinde hâlâ “Yaz Pazarı” ismiyle anılır ve çok renklidir.
Şenlikler akşamüstü yakılan küçük ateşlerle başlar. Gençler, “hastalıklar ateşte kalsın” diyerek alevlerin üzerinden üç kez atlar. Bazı bölgelerde dilekler renkli iplerle gül dallarına asılır; başka yerlerde minik kil evler yapılarak “yeni ev” isteği anlatılır. Edirne’deki Kakava Şenlikleri ritüelleri en canlı yaşatan örnektir. Roman toplulukları Tunca Nehri kıyısında toplanır, sabaha karşı suya girerek arınır, ardından davul ve klarnet eşliğinde dans eder. Anadolu’nun güneyinde ise “niyet” kâsesi hazırlanır: Gece suya bırakılan yüzük, boncuk ve fasulye taneleri sabah çekilerek o yılki talih yorumlanır.
Piknik sofrası Hıdırellez’in vazgeçilmezidir. Mevsimin ilk yeşil otlarıyla yapılan pilavın yanına kuzu etli yemekler, baklalı börekler ve “sakatat kayganası” denilen tatlı servis edilir. Büyükler gençlere “Hızır uğrası” diye para verir; bu paranın cüzdanda bereket getireceğine inanılır. 2017’de Hıdırellez, Türkiye ile Kuzey Makedonya’nın ortak dosyasıyla UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne girmiştir. Böylece gelenek uluslararası koruma altına alınmıştır.
Bugün Hıdırellez, şehir parklarında düzenlenen konserler ve halk oyunlarıyla da kutlanır; modern yaşamla gelenek el ele verir. Ateşin sıcaklığı, suyun arındırıcı gücü ve doğanın taptaze rengi, katılan herkese umut aşılar. Siz de 5‑6 Mayıs’ta bir gül ağacının yanına gidin, dileğinizi fısıldayın ve baharın enerjisini içinize çekin. Belki de Hızır, tam o anda size de uğrar ve yeni yılınıza bolca bereket katar.
SORULAR
- Hıdırellez hangi tarihlerde kutlanır?
- Efsaneye göre Hızır ve İlyas Peygamber neyi simgeler?
- Kakava Şenlikleri nerede yapılır ve insanlar nehir kıyısında ne yapar?
- “Niyet” kâsesi geleneği Türkiye’nin hangi bölgesinde görülür?
- Hıdırellez hangi yıl UNESCO listesine alınmıştır?
